Wybrana bibliografia o św. Jacku Odrowążu (XIV–XVIII w.) — skrót dla czytelników portalu. Opracowanie na podstawie bibliografii przygotowanej przez Marcina Błaszczyka i opublikowanej  na stronie Creare Aude czytaj tutaj 

Poniższa lista przedstawia najważniejsze dzieła poświęcone św. Jackowi Odrowążowi, powstałe od średniowiecza do końca XVIII wieku. To właśnie te teksty — hagiograficzne, modlitewne, literackie i muzyczne — ukształtowały obraz świętego Jacka w tradycji Kościoła oraz kulturze polskiej.

 1. Najstarsze źródła (XIV w.)

„Życie i cuda św. Jacka” – Stanisław Lektor, ok. 1352
Pierwsza zachowana hagiografia św. Jacka, oparta na średniowiecznych „miraculach”. Zawiera opisy cudów za życia i po śmierci, a także kluczowe świadectwa dla procesu kanonizacyjnego.
Współczesne wydanie: Tomasz Gałuszka OP, 2021.

2. Renesans (XVI w.)

„De viris illustribus Ordinis Praedicatorum” – Leandro Alberti, 1517
Pierwsze drukowane dzieło, które wprowadziło św. Jacka do europejskiej literatury dominikańskiej.

„De Vita et Gestis Divi Hyacinthi” – Mikołaj Hussowski, 1525
Renesansowy poemat o św. Jacku — pierwsza artystyczna próba przedstawienia jego życia. Zachował się również w polskim tłumaczeniu.

Seweryn Lubomlczyk – biograf świętego

       -„De vita, miraculis et actis canonizationis (1594)
       - Polskie tłumaczenie: „O żywocie, cudach i kanonizacyi Bł. Jacinkta” (1595)

To pierwsza pełna biografia św. Jacka wraz z dokumentacją procesu kanonizacyjnego oraz opisem słynnej sceny ucieczki z Kijowa z Najświętszym Sakramentem i figurą Matki Bożej.

3. Barok (XVII w.) — okres dynamicznego rozwoju kultu

Abraham Bzowski OP (1567–1637)
Autor kilku dzieł hagiograficznych i historycznych poświęconych dominikanom i św. Jackowi. Jego prace rozsławiły kult świętego, choć niekiedy zawierały elementy legendarne.

Najważniejsze tytuły:
* „Sertum gloriae S. Hyacinthi Poloni”, 1598
* „Thaumaturgus Polonus…”, 1606
* „Propago D. Hyacinthi…”, 1606

Fabian Birkowski OP (1566–1636)
Wybitny kaznodzieja Rzeczypospolitej.
W swoich „Mowach Kościelnych” (1622) przedstawił św. Jacka jako wzór cnót obywatelskich i religijnych. Zachowały się trzy mowy w tłumaczeniu współczesnym.

Jacek Liberiusz – kazania o św. Jacku (1650)
W zbiorze kazań maryjnych zamieścił trzy rozbudowane kazania o św. Jacku. Towarzyszy im piękna rycina z wizerunkiem świętego.

Dominik Frydrychowicz  (1688)
Autor dzieła „S. Hyacinthvs Odrovasius… Patron Regni Poloniae”, wydanego po ogłoszeniu św. Jacka patronem Korony i Litwy.
Ilustrowane ryciny przedstawiają Jacka jako opiekuna narodu polskiego, w otoczeniu świętych patronów Rzeczypospolitej.

4. XVIII wiek — syntezy i modlitewniki

Życie Apostoła Wschodnich Krajów… Świętego Jacka” – Jacek Kliszowski, (1750)
Barokowa opowieść o św. Jacku jako apostole północy i wschodu, zestawiona z życiem św. Wincentego Ferreriusza.

Septenna do św. Jacka” (1759) Najstarsza znana książeczka nabożeństw do świętego:
* Septenna na siedem śród,
* Godzinki,
* Litania,
* pieśni i modlitwy.

5. Święty Jacek w muzyce (XVI–XVIII w.)

W historii zachowało się wiele kompozycji dedykowanych świętemu:
- Oficjum rymowane „Adest dies celebris” (XVI w.)
- Sekwencje: „Salvatorem collaudemus”, „Funde de caelestibus”
- Koncerty i kantaty (XVII–XVIII w.)
- Najciekawsza:
   „Święty Jacek Patron Korony Polskiej” (1780)* – libretto ks. Wacława Sierakowskiego do muzyki Jakuba Gołąbka

Współcześnie:

- Jacek Sykulski – „Msza o św. Jacku” (2004)**
- Paweł Bębenek – „Missa in honorem sancti Hyacinthi” (2015)**

Podsumowanie

Bibliografia prezentuje ponad czterysta lat tradycji literackiej, hagiograficznej i muzycznej związanej ze św. Jackiem Odrowążem — od średniowiecznych zapisów cudów, przez renesansowy poemat i barokowe kazania, aż po modlitewniki i kantaty. Dzięki tym dziełom św. Jacek stał się nie tylko patronem dominikanów i Polski, lecz także inspiracją dla kolejnych pokoleń artystów, kaznodziejów i wiernych.

Składamy serdeczne podziękowania Panu Marcinowi Błaszczykowi za ogrom pracy włożonej w opracowanie bibliografii oraz za jego hojny dar dla Muzeum Kresów w Sejnach, który wzbogacił nasze wspólne dziedzictwo i pamięć o św. Jacku.